Cách đọc bảng thành phần thực phẩm đóng gói: Hiểu đúng trước khi lựa chọn

Khi mua thực phẩm đóng gói, nhiều người thường chú ý đến thương hiệu, hình ảnh bao bì và giá bán mà bỏ qua một thông tin rất quan trọng: bảng thành phần sản phẩm.

Trong khi đó, chỉ cần dành thêm một chút thời gian đọc nhãn, người tiêu dùng có thể hiểu rõ hơn nguyên liệu được sử dụng, thành phần nào chiếm tỷ lệ lớn và sản phẩm có phù hợp với nhu cầu của mình hay không.

Điều này đặc biệt hữu ích khi lựa chọn các loại bánh truyền thống, trà, thực phẩm khô, các loại hạt chế biến và đặc sản vùng miền.

Vậy bảng thành phần thực phẩm thể hiện những thông tin gì? Thứ tự nguyên liệu có ý nghĩa như thế nào? Phụ gia và chất gây dị ứng cần được kiểm tra ra sao?

Hãy cùng AZAIMALL tìm hiểu cách đọc bảng thành phần thực phẩm đóng gói đúng cách.

Bảng thành phần thực phẩm là gì?

Bảng thành phần, hay danh sách thành phần, cho biết những nguyên liệu và chất được sử dụng để tạo nên sản phẩm thực phẩm.

Tùy đặc điểm hàng hóa và yêu cầu ghi nhãn, danh sách có thể bao gồm nguyên liệu chính, nguyên liệu phụ và các chất phụ gia được sử dụng trong quá trình sản xuất.

Ví dụ, một sản phẩm bánh mè giả định có thể ghi:

Thành phần: Bột gạo, đường, mè, mạch nha, dầu thực vật, gừng.

Thông tin này giúp người mua biết sản phẩm sử dụng những nguyên liệu nào.

Tuy nhiên, bảng thành phần không phải lúc nào cũng cho biết chính xác tỷ lệ của mọi nguyên liệu. Để hiểu đầy đủ hơn, cần kết hợp với các thông tin định lượng, dinh dưỡng và nhãn hàng hóa liên quan.

Hiểu thứ tự nguyên liệu trên nhãn thực phẩm

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất khi đọc danh sách thành phần.

Theo quy định ghi nhãn hàng hóa tại Việt Nam, thành phần thực phẩm được ghi theo thứ tự từ cao đến thấp về khối lượng.

Nói cách khác, nguyên liệu đứng trước thường được sử dụng với khối lượng lớn hơn nguyên liệu đứng sau trong công thức sản phẩm.

Ví dụ minh họa

Giả sử hai sản phẩm bánh có danh sách thành phần như sau:

Sản phẩm A: Bột gạo, mè, đường, dầu thực vật.

Sản phẩm B: Đường, bột gạo, mè, dầu thực vật.

Với hai danh sách giả định này, bột gạo đứng đầu ở sản phẩm A, trong khi đường đứng đầu ở sản phẩm B.

Điều đó cho thấy thành phần chiếm khối lượng lớn nhất được liệt kê là khác nhau.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào thứ tự nguyên liệu chưa đủ để kết luận sản phẩm nào tốt hơn hoặc có tổng lượng đường thấp hơn trên mỗi khẩu phần.

Người mua cần xem thêm thông tin dinh dưỡng và quy cách sử dụng nếu có.

Mẹo hữu ích: Khi so sánh hai sản phẩm cùng loại, hãy đọc những thành phần đứng đầu danh sách trước khi xem các lời quảng cáo ở mặt trước bao bì.

Cách nhận biết nguyên liệu chính của sản phẩm

Tên gọi và hình ảnh trên bao bì có thể giúp người mua hình dung hương vị, nhưng không nhất thiết phản ánh đầy đủ tỷ lệ nguyên liệu.

Ví dụ, một sản phẩm có tên gọi liên quan đến trái cây có thể sử dụng trái cây, nguyên liệu chế biến từ trái cây hoặc hương liệu, tùy công thức thực tế.

Vì vậy, khi chọn mua, cần kiểm tra danh sách thành phần và thông tin định lượng tương ứng khi được công bố.

Đối với bánh và thực phẩm khô

Nên chú ý đến nhóm nguyên liệu chính như bột, đường, các loại hạt, dầu và thành phần tạo hương vị.

Đối với trà và sản phẩm thảo mộc

Cần phân biệt sản phẩm chỉ chứa nguyên liệu trà hoặc thảo mộc với sản phẩm có phối trộn thêm đường, hương liệu hoặc các nguyên liệu khác.

Đối với trái cây sấy

Người mua nên xem sản phẩm được chế biến từ trái cây cùng những thành phần bổ sung nào, chẳng hạn đường hoặc chất phụ gia nếu có.

Đối với các loại hạt chế biến

Cần kiểm tra sản phẩm có bổ sung muối, đường, dầu hoặc gia vị hay không.

Một sản phẩm được quảng cáo là từ nguyên liệu tự nhiên không có nghĩa chỉ chứa duy nhất một nguyên liệu.

Phụ gia thực phẩm có phải đều không tốt?

Không phải mọi chất phụ gia thực phẩm đều có hại.

Phụ gia có thể được sử dụng nhằm tạo màu, tạo cấu trúc, hỗ trợ bảo quản hoặc đáp ứng những yêu cầu công nghệ nhất định.

Việc sử dụng phụ gia cần phù hợp với danh mục, đối tượng thực phẩm và các giới hạn áp dụng theo quy định.

Những nhóm phụ gia thường gặp

Chất bảo quản: Được sử dụng trong những trường hợp phù hợp nhằm hạn chế một số quá trình làm giảm chất lượng hoặc an toàn của thực phẩm.

Chất tạo màu: Giúp tạo hoặc duy trì màu sắc sản phẩm.

Chất tạo ngọt: Tạo vị ngọt theo công thức sản phẩm.

Chất điều chỉnh độ acid: Được sử dụng để điều chỉnh độ acid trong thực phẩm.

Chất ổn định hoặc chất nhũ hóa: Hỗ trợ duy trì cấu trúc, trạng thái hoặc độ đồng nhất.

Trên nhãn, một số chất phụ gia có thể được thể hiện bằng tên chất hoặc mã số quốc tế INS theo quy định.

Có nên tránh tất cả phụ gia?

Không cần thiết.

Sự an toàn không thể xác định chỉ bằng việc một chất có tên hóa học dài hay ngắn, có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp.

Điều quan trọng là chất đó có được phép sử dụng trong loại thực phẩm tương ứng, được dùng đúng điều kiện và giới hạn hay không.

Người tiêu dùng nên tìm hiểu thông tin từ nguồn chuyên môn đáng tin cậy thay vì mặc nhiên xem tất cả phụ gia là chất độc hại.

Kiểm tra những thành phần có thể gây dị ứng

Đối với người có cơ địa dị ứng thực phẩm, bảng thành phần là một trong những thông tin quan trọng nhất cần đọc.

Một số nhóm thực phẩm có thể gây dị ứng bao gồm:

• Đậu phộng.

• Các loại hạt cây.

• Sữa.

• Trứng.

• Đậu nành.

• Lúa mì.

• Cá.

• Động vật giáp xác.

• Mè.

Mức độ nhạy cảm khác nhau giữa từng người. Một lượng nhỏ thành phần gây dị ứng cũng có thể gây phản ứng nghiêm trọng ở người có dị ứng tương ứng.

Ví dụ với đặc sản Việt

Các loại bánh mè có thể chứa mè.

Bánh sử dụng đậu phộng hoặc các loại hạt cần được kiểm tra kỹ nếu người dùng dị ứng với những nguyên liệu này.

Một số sản phẩm bánh có thể sử dụng sữa, trứng hoặc bột mì, dù những thành phần đó không được nhấn mạnh trong tên gọi.

Cần làm gì nếu không rõ thành phần?

Nếu người sử dụng có tiền sử dị ứng và thông tin trên bao bì chưa đủ rõ ràng, nên liên hệ nhà sản xuất để xác minh trước khi dùng.

Không nên thử một lượng nhỏ thực phẩm đã biết hoặc nghi ngờ chứa chất gây dị ứng chỉ để kiểm tra phản ứng.

Ngoài ra, công thức sản phẩm có thể thay đổi theo thời gian, vì vậy người có dị ứng nên đọc lại nhãn mỗi lần mua.

Phân biệt danh sách thành phần và bảng thông tin dinh dưỡng

Đây là hai loại thông tin liên quan nhưng không giống nhau.

Danh sách thành phần cho biết những nguyên liệu được sử dụng để tạo ra sản phẩm.

Bảng thông tin dinh dưỡng cung cấp dữ liệu về các chất dinh dưỡng theo đơn vị công bố, chẳng hạn năng lượng, protein, chất béo, carbohydrate hoặc những chỉ tiêu khác theo quy định áp dụng.

Ví dụ, hai loại bánh có thể sử dụng các nhóm nguyên liệu tương tự nhưng có hàm lượng đường, chất béo hoặc năng lượng khác nhau.

Để so sánh, nên sử dụng cùng đơn vị, chẳng hạn trên 100 g sản phẩm, thay vì so sánh một khẩu phần 30 g với một khẩu phần 50 g.

Không nên kết luận một sản phẩm có lợi hơn cho sức khỏe chỉ vì danh sách thành phần ngắn hơn.

Những cụm từ trên bao bì cần hiểu đúng

Ngoài bảng thành phần, người mua thường gặp các cụm từ quảng cáo ở mặt trước bao bì.

“Tự nhiên”

Cụm từ này có thể liên quan đến đặc điểm nguyên liệu hoặc cách nhà sản xuất giới thiệu sản phẩm. Tuy nhiên, người mua vẫn cần kiểm tra thành phần và căn cứ của tuyên bố.

“Không chất bảo quản”

Nếu được công bố, đây là thông tin cần có cơ sở phù hợp. Điều đó không tự động có nghĩa sản phẩm an toàn hơn trong mọi điều kiện hoặc bảo quản được lâu sau khi mở bao bì.

“Ít đường”

Cần xem cơ sở của tuyên bố và thông tin dinh dưỡng liên quan. Không nên đồng nhất “ít đường” với “không có đường”.

“Hữu cơ”

Sản phẩm được quảng cáo đạt tiêu chuẩn hữu cơ cần có căn cứ phù hợp với tiêu chuẩn và phạm vi công bố.

“OCOP”

OCOP là chương trình đánh giá, phân hạng sản phẩm đặc trưng địa phương, không phải chứng nhận rằng sản phẩm không chứa phụ gia hoặc luôn phù hợp với mọi chế độ dinh dưỡng.

Nguyên tắc quan trọng: Không để những dòng quảng cáo nổi bật thay thế việc đọc thông tin thực tế trên nhãn.

Ví dụ thực hành: Cách so sánh hai sản phẩm bánh đóng gói

Giả sử bạn đang lựa chọn giữa hai loại bánh có cùng khối lượng 200 g.

Tiêu chí	Bánh A – Ví dụ giả định	Bánh B – Ví dụ giả định
Thành phần đứng đầu	Bột gạo	Đường
Thành phần tiếp theo	Mè, đường	Bột gạo, mè
Có dầu thực vật	Có	Có
Có thông tin dinh dưỡng	Có	Có
Khối lượng	200 g	200 g

Từ bảng trên, người mua có thể nhận biết sự khác biệt về thứ tự nguyên liệu.

Tuy nhiên, để xác định sản phẩm phù hợp hơn, cần xem hàm lượng dinh dưỡng cụ thể, thành phần gây dị ứng, khẩu phần và nhu cầu sử dụng.

Không thể kết luận bánh A tốt hơn bánh B chỉ từ danh sách thành phần giả định.

Đây là lý do việc đọc nhãn cần kết hợp nhiều thông tin thay vì dựa vào một chi tiết duy nhất.

Nên đọc thông tin gì trong 30 giây trước khi mua?

Nếu không có nhiều thời gian, bạn có thể tập trung vào năm câu hỏi:

Sản phẩm chứa những nguyên liệu gì?

Đọc danh sách thành phần, nhất là những nguyên liệu đứng đầu.

Có thành phần nào cần tránh không?

Kiểm tra chất gây dị ứng hoặc thành phần không phù hợp với nhu cầu cá nhân.

Thông tin dinh dưỡng được tính theo đơn vị nào?

Xem theo 100 g, 100 ml hay theo khẩu phần để so sánh đúng.

Ngày sản xuất, hạn sử dụng và bảo quản ra sao?

Kiểm tra theo yêu cầu tương ứng của sản phẩm.

Ai chịu trách nhiệm về sản phẩm?

Xem tên và thông tin đơn vị sản xuất hoặc đơn vị chịu trách nhiệm trên nhãn.

Chỉ với những bước này, người mua đã có thêm cơ sở để lựa chọn một cách chủ động hơn.

AZAIMALL – Khuyến khích mua sắm sản phẩm Việt có thông tin minh bạch

Việt Nam có nhiều sản phẩm nông nghiệp, đặc sản và thực phẩm chế biến mang giá trị riêng của từng địa phương.

Từ bánh truyền thống, trà đến các loại hạt và thực phẩm khô, mỗi sản phẩm có thể có công thức và đặc điểm sử dụng khác nhau.

Với định hướng ưu tiên sản phẩm Việt, OCOP, đặc sản vùng miền và hàng hóa từ hợp tác xã, AZAIMALL mong muốn chia sẻ những kiến thức giúp người tiêu dùng hiểu rõ sản phẩm trước khi mua.

Việc minh bạch thành phần, hướng dẫn sử dụng và thông tin hàng hóa cũng là nền tảng quan trọng giúp nhà sản xuất xây dựng niềm tin với khách hàng.

Kết luận: Đọc thành phần là bước nhỏ nhưng mang lại giá trị lớn

Bảng thành phần thực phẩm không chỉ là những dòng chữ nhỏ trên bao bì.

Đó là nguồn thông tin giúp người mua hiểu rõ hơn về nguyên liệu, nhận biết thành phần cần tránh và lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu.

Khi mua thực phẩm đóng gói, hãy chú ý thứ tự nguyên liệu, thông tin phụ gia, chất gây dị ứng và bảng dinh dưỡng liên quan.

Lựa chọn thực phẩm có hiểu biết bắt đầu từ việc đọc đúng thông tin sản phẩm.

Hãy cùng AZAIMALL tiếp tục khám phá những kiến thức mua sắm thiết thực, để mỗi lựa chọn đều dựa trên thông tin rõ ràng và phù hợp với nhu cầu thực tế.

---

Nguồn tham khảo

• Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa và Nghị định 111/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung.

• Quy định hiện hành của Việt Nam về ghi nhãn dinh dưỡng và sử dụng phụ gia thực phẩm.

• Tài liệu hướng dẫn về thành phần thực phẩm và dị ứng thực phẩm của Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA).